Hồi quy trong trading

Từ khái niệm cơ bản đến cách dùng và ví dụ thực tế

1. Hồi quy là gì và vì sao trader nên hiểu

Trong trading, rất nhiều quyết định ban đầu thường đến từ cảm giác. Nhìn biểu đồ thấy giá có vẻ đang tăng, thấy nến xanh liên tục thì nghĩ cổ phiếu khỏe, thấy giá giảm vài phiên thì nghĩ xu hướng đã xấu. Cách nhìn này không sai hoàn toàn, vì kinh nghiệm thị trường vẫn có giá trị, nhưng nếu chỉ dựa vào mắt nhìn thì rất dễ bị cảm xúc dẫn dắt. Hồi quy xuất hiện như một cách giúp trader biến cảm giác thành dữ liệu rõ ràng hơn. Thay vì nói “hình như cổ phiếu này đang tăng”, hồi quy giúp ta đo xem trong một khoảng thời gian nhất định, giá có thật sự nghiêng lên hay không, độ nghiêng mạnh hay yếu, và xu hướng đó có đang chậm lại không.

Hiểu đơn giản, hồi quy là phương pháp dùng dữ liệu quá khứ để tìm mối quan hệ giữa các biến. Trong tài chính, biến cần phân tích có thể là giá cổ phiếu, lợi suất cổ phiếu, VN Index, khối lượng giao dịch, lãi suất, tỷ giá, hoặc một chỉ báo kỹ thuật nào đó. Ví dụ cơ bản nhất là ta lấy giá đóng cửa của một cổ phiếu trong 20 phiên gần nhất, sau đó dùng hồi quy để vẽ một đường đi qua vùng trung bình của các điểm giá đó. Nếu đường này dốc lên, giá đang có xu hướng tăng trong giai đoạn quan sát. Nếu đường này dốc xuống, giá đang yếu đi. Nếu đường này gần như nằm ngang, cổ phiếu có thể đang sideway và chưa có xu hướng rõ.

Công thức hồi quy tuyến tính thường được viết là Y = a + bX. Nghe có vẻ toán học, nhưng nếu đưa về trading thì không quá khó hiểu. Y có thể là giá cổ phiếu, X có thể là thời gian, còn b là độ dốc của đường hồi quy. Trader thường quan tâm nhiều đến b vì nó cho biết hướng đi trung bình của dữ liệu. Nếu b dương, xu hướng đang nghiêng lên. Nếu b âm, xu hướng đang nghiêng xuống. Nếu b gần 0, giá chưa có hướng rõ ràng. Như vậy, hồi quy không cần nói chắc ngày mai giá tăng hay giảm, nhưng nó giúp ta hiểu dữ liệu hiện tại đang nghiêng về bên nào.

Điểm rất quan trọng là hồi quy không phải công cụ dự đoán tương lai một cách chắc chắn. Nó không phải kiểu cứ đường hồi quy dốc lên là cổ phiếu chắc chắn sẽ tăng tiếp. Thị trường luôn có tin tức bất ngờ, dòng tiền thay đổi, tâm lý thay đổi, và nhiều yếu tố không nằm trong dữ liệu quá khứ. Vì vậy, nên xem hồi quy như một công cụ đo khuynh hướng, không phải một lời cam kết. Dùng đúng, nó giúp trader bớt cảm tính. Dùng sai, nó có thể khiến người mới quá tin vào một đường thẳng đẹp trên biểu đồ.

2. Cách dùng hồi quy để đo trend và tạo tín hiệu

Cách dùng đơn giản nhất của hồi quy trong trading là đo xu hướng. Thay vì chỉ nhìn giá bằng mắt, trader có thể lấy giá đóng cửa trong 20 phiên, 50 phiên hoặc 100 phiên gần nhất rồi chạy hồi quy tuyến tính. Nếu đường hồi quy dốc lên và giá phần lớn nằm phía trên đường này, có thể hiểu cổ phiếu đang có xu hướng tích cực trong giai đoạn đó. Nếu đường hồi quy dốc xuống và giá nằm dưới đường này, cổ phiếu đang yếu hơn. Nếu đường hồi quy đi ngang, thị trường có thể đang thiếu hướng, lúc này việc vào lệnh theo trend sẽ khó hơn vì giá rất dễ nhiễu.

Ví dụ một cổ phiếu tăng từ 20 lên 25 trong 10 phiên, nhưng không tăng thẳng. Có phiên tăng, có phiên giảm, có phiên đứng giá. Nếu nhìn từng ngày, người mới rất dễ bị nhiễu. Hôm nay đỏ thì sợ, ngày mai xanh thì lại muốn mua. Nhưng khi dùng hồi quy, đường hồi quy sẽ cố gắng nhìn toàn bộ chuỗi giá và cho ta một hướng trung bình. Nếu hướng trung bình vẫn dốc lên, điều đó cho thấy xu hướng tổng thể vẫn tích cực dù bên trong có rung lắc. Đây là giá trị rất thực tế của hồi quy, nó giúp trader nhìn xu hướng bằng dữ liệu thay vì bị kéo bởi từng cây nến nhỏ.

Từ hồi quy, trader có thể tạo ra một số tín hiệu đơn giản. Ví dụ dùng hồi quy 20 phiên. Nếu giá đóng cửa nằm trên đường hồi quy và độ dốc hồi quy đang dương, cổ phiếu được xem là đang có xu hướng tăng ngắn hạn. Nếu giá rơi xuống dưới đường hồi quy và độ dốc bắt đầu phẳng lại hoặc chuyển âm, xu hướng có thể đang yếu đi. Tín hiệu này không hoàn hảo, nhưng nó giúp người mới có một bộ lọc rõ ràng hơn trước khi vào lệnh, thay vì mua chỉ vì thấy giá vừa tăng vài phiên.

Một cách ứng dụng khác là dùng hồi quy để so sánh cổ phiếu với thị trường chung. Ví dụ ta lấy lợi suất cổ phiếu làm biến cần phân tích và lợi suất VN Index làm biến giải thích. Nếu cổ phiếu thường tăng mạnh hơn khi thị trường tăng và giảm mạnh hơn khi thị trường giảm, nó có độ nhạy cao với thị trường. Nếu cổ phiếu vẫn giữ được xu hướng tốt trong khi thị trường chung yếu, nó có thể đang có sức mạnh tương đối. Đây là lý do hồi quy không chỉ dùng để nhìn một đường giá, mà còn có thể dùng để hiểu mối quan hệ giữa cổ phiếu và bối cảnh thị trường.

Một bộ quy tắc đơn giản có thể hình dung như sau.

• Chỉ ưu tiên tìm điểm mua khi độ dốc hồi quy đang dương

• Tránh mua mới khi độ dốc hồi quy chuyển âm

• Nếu giá tăng nhưng độ dốc hồi quy yếu dần, cần cẩn thận với dấu hiệu mất lực

• Nếu giá nằm quá xa phía trên đường hồi quy, cổ phiếu có thể đang nóng ngắn hạn

• Nếu giá rơi xuống dưới đường hồi quy kèm thanh khoản xấu, nên xem lại rủi ro

Điều cần nhớ là hồi quy nên được dùng như một phần của hệ thống, không nên dùng một mình. Một đường hồi quy dốc lên nhưng cổ phiếu đã tăng quá xa, thanh khoản yếu, thị trường chung đang xấu thì vẫn phải cẩn thận. Ngược lại, một cổ phiếu vừa giảm nhẹ xuống dưới đường hồi quy nhưng vẫn giữ hỗ trợ quan trọng, thanh khoản bán thấp và thị trường chung ổn thì chưa chắc đã là tín hiệu xấu hoàn toàn. Hồi quy giúp đọc dữ liệu rõ hơn, nhưng quyết định giao dịch vẫn cần kết hợp với xu hướng chung, vùng giá, volume và quản trị vốn.

3. Ví dụ thực tế và những lỗi cần tránh

Giả sử bạn đang theo dõi một cổ phiếu tăng từ 30 lên 40 trong khoảng 30 phiên. Quá trình tăng này không đi thẳng mà có nhiều nhịp rung lắc. Giá có thể tăng từ 30 lên 34, sau đó giảm về 32, rồi tăng tiếp lên 37, chỉnh về 35, cuối cùng lên 40. Nếu chỉ nhìn từng phiên, bạn có thể thấy rất rối. Khi giá giảm từ 34 về 32, bạn sợ xu hướng gãy. Khi giá tăng lại từ 32 lên 37, bạn lại sợ bỏ lỡ. Nhưng nếu chạy hồi quy 30 phiên, bạn có thể thấy đường hồi quy vẫn dốc lên, nghĩa là xu hướng trung bình vẫn đang tích cực. Lúc đó, hồi quy giúp bạn bình tĩnh hơn vì nó cho thấy biến động ngắn hạn chưa chắc đã phá hỏng xu hướng chính.

Bây giờ giả sử giá tiếp tục tăng lên 41 hoặc 42, nhưng đường hồi quy bắt đầu phẳng lại. Các phiên tăng không còn mạnh, volume giảm, đỉnh mới chỉ nhích nhẹ, còn các nhịp giảm thì sâu hơn. Đây là lúc hồi quy có thể giúp bạn nhận ra xu hướng đang mất lực, dù giá chưa giảm mạnh. Người mới thường chỉ phản ứng khi giá đã rơi rõ ràng, còn trader có hệ thống sẽ chú ý khi độ dốc xu hướng yếu dần. Đây là khác biệt quan trọng. Hồi quy không chỉ giúp thấy xu hướng đang tăng hay giảm, mà còn giúp nhận ra xu hướng đang mạnh lên hay chậm lại.

Một ví dụ khác là dùng hồi quy để lọc danh sách cổ phiếu. Bạn có ba cổ phiếu A, B và C. Cổ phiếu A có đường hồi quy 20 phiên dốc lên, giá nằm trên đường hồi quy và thanh khoản ổn. Cổ phiếu B có đường hồi quy gần như đi ngang, giá lên xuống thất thường. Cổ phiếu C có đường hồi quy dốc xuống và giá nằm dưới đường hồi quy. Nếu là người mới, bạn không cần phân tích quá phức tạp cũng có thể thấy A đang có cấu trúc tốt hơn để theo dõi, B chưa rõ xu hướng, còn C đang yếu và không nên bắt đáy chỉ vì thấy giá đã giảm nhiều. Đây là cách hồi quy giúp sàng lọc cơ hội một cách đơn giản.

Tuy nhiên, lỗi lớn nhất của người mới là nghĩ hồi quy dự báo được tương lai. Thấy đường hồi quy dốc lên thì tin rằng giá sẽ đi tiếp đúng theo đường đó. Đây là cách hiểu nguy hiểm. Hồi quy chỉ mô tả mối quan hệ trong dữ liệu đã có. Nếu thị trường đổi trạng thái, doanh nghiệp ra tin xấu, dòng tiền rút mạnh hoặc chỉ số chung giảm sâu, đường hồi quy cũ có thể mất tác dụng rất nhanh. Vì vậy, nếu dùng hồi quy để vào lệnh thì vẫn phải có điểm sai, có mức cắt lỗ, có giới hạn tỷ trọng và có kịch bản nếu dữ liệu thay đổi.

Một lỗi khác là đổi tham số liên tục để biểu đồ nhìn đẹp hơn. Hôm nay dùng hồi quy 20 phiên thấy tín hiệu xấu thì đổi sang 30 phiên. Mai thấy 30 phiên chưa đẹp thì đổi sang 50 phiên. Làm như vậy rất dễ tự lừa mình. Không có khung hồi quy nào hoàn hảo cho mọi thị trường. Khung ngắn thì nhạy hơn nhưng nhiễu nhiều hơn. Khung dài thì ít nhiễu hơn nhưng phản ứng chậm hơn. Điều quan trọng không phải là tìm con số đẹp nhất, mà là chọn một cách đo hợp lý, test đủ nhiều giai đoạn và hiểu điểm yếu của nó.

Kết luận lại, hồi quy là một công cụ nền tảng rất đáng học nếu muốn bước vào trading theo hướng dữ liệu. Nó giúp trader đo xu hướng khách quan hơn, lọc cổ phiếu rõ hơn, phát hiện dấu hiệu xu hướng yếu đi và bớt phụ thuộc vào cảm giác. Nhưng hồi quy không phải cây đũa thần. Nó không thay thế được tư duy thị trường, không thay thế được quản trị rủi ro và càng không thay thế được việc backtest. Dùng tốt nhất là xem hồi quy như một cái thước đo. Nó không quyết định thay mình, nhưng nó giúp mình nhìn thị trường bớt mơ hồ hơn.