Gap tăng và Gap giảm: Khoảng trống nhỏ trên biểu đồ nhưng lại chứa rất nhiều thông tin về tâm lý thị trường

Phần 1: Gap là gì và vì sao thị trường lại tạo ra khoảng trống giá

Nếu mới tham gia thị trường chứng khoán, rất nhiều người thường tập trung vào những cây nến xanh đỏ, các đường MA hay các chỉ báo kỹ thuật. Tuy nhiên, có một hiện tượng khá thú vị mà nhiều nhà đầu tư mới thường bỏ qua, đó là Gap. Trên biểu đồ, Gap chỉ đơn giản là một khoảng trống giữa hai phiên giao dịch liên tiếp. Nhưng phía sau khoảng trống đó lại là sự thay đổi rất lớn về kỳ vọng, tâm lý và dòng tiền của thị trường.

Hãy tưởng tượng một cổ phiếu đóng cửa vào ngày hôm nay ở mức 50.000 đồng. Sau khi thị trường đóng cửa, doanh nghiệp công bố báo cáo lợi nhuận vượt xa kỳ vọng hoặc xuất hiện một thông tin rất tích cực. Đến sáng hôm sau, rất nhiều nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu này. Nhu cầu mua lớn đến mức giá mở cửa không còn nằm quanh vùng 50.000 đồng nữa mà nhảy thẳng lên 53.000 đồng. Như vậy toàn bộ vùng giá từ 50.000 đến 53.000 đồng không hề có giao dịch nào diễn ra. Khoảng trống đó chính là Gap tăng.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp công bố tin xấu hoặc thị trường xuất hiện sự kiện bất lợi khiến nhà đầu tư đồng loạt muốn bán ra, giá mở cửa có thể giảm mạnh xuống dưới vùng giá đóng cửa của ngày hôm trước. Khi đó một Gap giảm sẽ xuất hiện.

Điều quan trọng cần hiểu là Gap không tự nhiên sinh ra. Nó là kết quả của việc thị trường đánh giá lại giá trị của tài sản trong khoảng thời gian không có giao dịch. Trong thời gian đó có thể xuất hiện rất nhiều yếu tố như tin tức doanh nghiệp, biến động kinh tế vĩ mô, chính sách mới, diễn biến quốc tế hoặc đơn giản là sự thay đổi trong kỳ vọng của nhà đầu tư. Khi thị trường mở cửa trở lại, giá được điều chỉnh ngay lập tức để phản ánh thông tin mới và tạo ra khoảng trống trên biểu đồ.

Chính vì vậy, Gap không chỉ là một hình dạng kỹ thuật. Nó là dấu vết để lại của sự thay đổi cung cầu. Mỗi Gap xuất hiện đều cho thấy có điều gì đó đã khiến người mua hoặc người bán thay đổi suy nghĩ một cách đáng kể chỉ trong một khoảng thời gian ngắn.

Phần 2: Gap tăng và Gap giảm nói gì về dòng tiền trên thị trường

Một trong những sai lầm phổ biến của người mới là cho rằng cứ Gap tăng là tốt và Gap giảm là xấu. Thực tế thị trường phức tạp hơn rất nhiều.

Khi xuất hiện Gap tăng, điều đầu tiên cần quan sát không phải là khoảng trống giá mà là phản ứng của dòng tiền sau đó. Có những Gap tăng xuất hiện khi cổ phiếu vừa thoát khỏi vùng tích lũy kéo dài nhiều tháng. Giá mở cửa cao hơn hẳn phiên trước, khối lượng giao dịch tăng mạnh và lực mua tiếp tục duy trì đến cuối ngày. Trong trường hợp này, Gap giống như một tín hiệu xác nhận rằng dòng tiền lớn đang tham gia thị trường.

Ví dụ, một cổ phiếu tích lũy quanh vùng 25.000 đồng trong nhiều tuần. Một ngày nào đó cổ phiếu mở cửa ở 27.000 đồng với khối lượng giao dịch gấp ba lần trung bình 20 phiên. Điều này cho thấy người mua không còn muốn chờ ở vùng giá cũ nữa. Họ chấp nhận trả giá cao hơn để sở hữu cổ phiếu ngay lập tức. Đây thường là dấu hiệu của sự thay đổi kỳ vọng theo hướng tích cực.

Tuy nhiên không phải Gap tăng nào cũng đáng mừng. Sau một giai đoạn tăng giá kéo dài, đôi khi thị trường trở nên quá hưng phấn. Nhiều nhà đầu tư lao vào mua chỉ vì sợ bỏ lỡ cơ hội. Khi đó một Gap tăng rất lớn có thể xuất hiện ngay gần đỉnh của xu hướng. Thay vì là tín hiệu bắt đầu cho một chu kỳ mới, Gap lúc này có thể là dấu hiệu cho thấy sự hưng phấn đang lên đến cực điểm.

Gap giảm cũng tương tự. Một Gap giảm lớn thường phản ánh sự hoảng loạn hoặc áp lực bán mạnh trên thị trường. Nhưng không phải lúc nào nó cũng báo hiệu xu hướng giảm dài hạn. Trong nhiều trường hợp, thị trường phản ứng thái quá trước một thông tin tiêu cực rồi nhanh chóng ổn định trở lại. Một số cổ phiếu thậm chí tạo Gap giảm vào buổi sáng nhưng được mua lên mạnh trong cùng phiên giao dịch.

Điều mà các trader chuyên nghiệp quan tâm không phải là bản thân Gap mà là những gì diễn ra sau Gap. Dòng tiền có tiếp tục đi theo hướng của Gap hay không. Nếu Gap tăng nhưng lực mua nhanh chóng biến mất, đó có thể là tín hiệu yếu. Nếu Gap giảm nhưng bên mua xuất hiện mạnh mẽ ngay sau đó, đó lại có thể là dấu hiệu cho thấy thị trường đang hấp thụ lượng cung và chuẩn bị ổn định trở lại.

Nói cách khác, Gap giống như một lời tuyên bố ban đầu của thị trường. Nhưng để biết tuyên bố đó có đáng tin hay không, cần theo dõi hành động của dòng tiền trong những phiên tiếp theo.

Phần 3: Nhà đầu tư nên sử dụng Gap như thế nào trong thực tế

Đối với nhà đầu tư mới, điều quan trọng nhất là không nên xem Gap như một tín hiệu mua bán thần kỳ. Gap chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn về xu hướng, thanh khoản và tâm lý thị trường.

Một cách tiếp cận hợp lý là sử dụng Gap để xác định nơi có sự thay đổi kỳ vọng mạnh mẽ nhất. Khi một cổ phiếu xuất hiện Gap tăng kèm khối lượng giao dịch đột biến, đó là tín hiệu cho thấy thị trường đang dành sự chú ý đặc biệt cho cổ phiếu đó. Thay vì mua ngay lập tức, nhà đầu tư có thể dành thời gian tìm hiểu nguyên nhân phía sau. Có phải doanh nghiệp vừa công bố kết quả kinh doanh tốt hơn dự kiến hay không. Có phải dòng tiền đang tập trung vào nhóm ngành đó hay không. Có phải cổ phiếu vừa vượt qua một vùng kháng cự quan trọng hay không.

Đối với nhà đầu tư định lượng, Gap còn là một nguồn dữ liệu rất thú vị để nghiên cứu. Thay vì nhìn biểu đồ bằng cảm tính, họ biến Gap thành các con số cụ thể. Ví dụ có thể định nghĩa một Gap tăng là khi giá mở cửa cao hơn giá đóng cửa hôm trước ít nhất 3%, đồng thời khối lượng giao dịch lớn hơn hai lần mức trung bình 20 phiên. Sau đó họ kiểm tra xem những cổ phiếu như vậy có hiệu suất thế nào sau 5 phiên, 10 phiên hoặc 20 phiên.

Tư duy này giúp loại bỏ cảm xúc và thay thế bằng dữ liệu. Thay vì nói rằng Gap tăng thường tốt, nhà đầu tư có thể biết chính xác rằng trong quá khứ các cổ phiếu xuất hiện Gap tăng trên 3% kèm volume lớn đã mang lại lợi nhuận trung bình bao nhiêu phần trăm sau một khoảng thời gian nhất định. Đó là sự khác biệt giữa quan sát và nghiên cứu.

Cuối cùng, điều cần ghi nhớ là Gap không phải là mục tiêu để giao dịch. Gap là thông tin. Nó cho chúng ta biết rằng thị trường vừa thay đổi kỳ vọng rất nhanh trong một khoảng thời gian ngắn. Nhưng việc kỳ vọng đó đúng hay sai, kéo dài một ngày hay kéo dài nhiều tháng, sẽ còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác.