Trend following cho người mới từ logic đến backtest đơn giản

1. Trend following là gì và logic phía sau

Trend following hiểu đơn giản là phương pháp đi theo xu hướng. Nếu giá đang có xu hướng tăng, hệ thống ưu tiên đứng về phía mua. Nếu giá đang có xu hướng giảm, hệ thống ưu tiên đứng ngoài hoặc thoát vị thế. Cốt lõi của phương pháp này không phải là đoán đáy, cũng không phải bắt đỉnh. Nó chấp nhận vào sau một đoạn tăng và thoát sau khi xu hướng yếu đi.

Nghe thì hơi ngược với tâm lý người mới. Người mới thường thích mua thật thấp, bán thật cao. Nhưng ngoài thực tế, rất khó biết đâu là đáy thật và đâu là đỉnh thật. Trend following chọn cách khác. Nó không cần mua đúng đáy, chỉ cần đi theo phần giữa của một xu hướng đủ lớn. Nói đơn giản, thay vì cố bắt trọn con sóng, nó chỉ cần ăn được đoạn sóng rõ ràng nhất.

Ví dụ một cổ phiếu tăng từ 20 lên 50. Một hệ thống trend following có thể không mua ở 20. Nó đợi giá vượt nền, vượt MA, hoặc tạo đỉnh cao hơn rồi mới mua ở 26 hoặc 28. Sau đó nếu xu hướng còn mạnh, nó giữ đến 45 hoặc 47 rồi thoát khi tín hiệu yếu đi. Nhìn lại thì không mua được đáy, cũng không bán được đỉnh, nhưng vẫn lấy được phần lớn xu hướng.

Điểm mạnh của trend following là nó phù hợp với thị trường có xu hướng rõ. Khi cổ phiếu, hàng hóa, chỉ số hoặc crypto bước vào một pha tăng dài, hệ thống có thể giữ vị thế lâu và để lợi nhuận chạy. Điểm yếu là khi thị trường sideway, giá lên xuống nhiễu, hệ thống rất dễ bị mua xong lại bán, bán xong giá lại hồi. Đây là cái giá phải trả của trend following.

Có thể hiểu đơn giản thế này.

• Trend following thắng nhờ vài lệnh lớn

• Nó chấp nhận nhiều lệnh nhỏ bị sai

• Nó không cần đúng quá nhiều lần

• Nó cần quản trị vốn tốt để sống qua giai đoạn sideway

• Nó hiệu quả nhất khi thị trường có xu hướng đủ dài

Vì vậy, người dùng trend following phải hiểu một điều rất quan trọng. Đây không phải phương pháp giúp tài khoản lúc nào cũng mượt. Nó là phương pháp chịu nhiều cú nhiễu nhỏ để đổi lấy cơ hội bắt được một xu hướng lớn.

2. Cách đo trend và một backtest đơn giản

Để đi theo xu hướng, trước hết cần có cách đo xu hướng. Người mới không nên làm quá phức tạp. Chỉ cần vài công cụ cơ bản là đã có thể hiểu thị trường đang nghiêng về phía nào.

Cách phổ biến nhất là dùng đường trung bình động. Ví dụ MA50 và MA200. Nếu giá nằm trên MA200, thị trường được xem là có xu hướng tăng dài hạn. Nếu MA50 nằm trên MA200, động lượng trung hạn cũng đang tốt hơn. Ngược lại, nếu giá nằm dưới MA200 và MA50 cắt xuống MA200, thị trường yếu hơn và nên thận trọng.

Một cách khác là dùng cấu trúc đỉnh đáy. Xu hướng tăng thường có đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, đáy sau cao hơn đáy trước. Xu hướng giảm thì ngược lại. Cách này rất trực quan, không cần chỉ báo nhiều. Nếu giá liên tục tạo đỉnh cao hơn và đáy cao hơn, dòng tiền đang chấp nhận mua ở vùng giá cao hơn. Đó là dấu hiệu xu hướng còn sống.

Ngoài ra có thể dùng breakout. Khi giá đi ngang một thời gian, sau đó vượt khỏi vùng kháng cự với thanh khoản tốt, đó có thể là dấu hiệu xu hướng mới bắt đầu. Nhưng breakout cũng có nhiều tín hiệu giả, nên thường cần thêm bộ lọc như volume, vị trí so với MA, hoặc độ rộng thị trường.

Một backtest rất đơn giản cho người mới có thể làm như sau.

Tài sản giả định là một cổ phiếu hoặc ETF có dữ liệu giá ngày. Quy tắc vào lệnh là mua khi giá đóng cửa vượt lên trên MA100. Quy tắc thoát lệnh là bán khi giá đóng cửa rơi xuống dưới MA100. Mỗi lần vào lệnh dùng 100 phần trăm phần vốn dành cho chiến lược, không dùng margin, không mua thêm giữa chừng.

Ví dụ kết quả minh họa sau 5 năm, không phải dữ liệu thật của một mã cụ thể.

Điểm đáng chú ý là trend following không nhất thiết luôn có lợi nhuận cao hơn mua và nắm giữ. Nhưng nó có thể giúp giảm drawdown trong giai đoạn thị trường xấu, vì hệ thống sẽ thoát khi giá mất xu hướng. Đổi lại, nó có thể bị lỡ một phần nhịp hồi đầu tiên, hoặc bị nhiễu nhiều lần khi giá dao động quanh MA100.

Đây là điều nhiều người mới hay hiểu sai. Họ nghĩ một chiến lược tốt phải thắng nhiều lệnh. Nhưng trend following thường có tỷ lệ thắng không quá cao. Có thể chỉ 35 đến 50 phần trăm lệnh thắng. Lợi nhuận đến từ việc lệnh thắng đủ lớn, còn lệnh sai được cắt tương đối nhỏ.

Ví dụ 10 lệnh giao dịch.

• 6 lệnh lỗ, mỗi lệnh lỗ 2 phần trăm

• 3 lệnh lời, mỗi lệnh lời 4 phần trăm

• 1 lệnh lời lớn 20 phần trăm

Tổng kết vẫn có thể dương dù số lệnh thua nhiều hơn số lệnh thắng. Đây là logic rất quan trọng của trend following. Không cần thắng liên tục, nhưng phải giữ được lệnh lớn khi xu hướng thật sự chạy.

3. Ứng dụng thực tế và những lỗi người mới hay mắc

Trong thực tế, trend following phù hợp nhất với người không muốn đoán đáy đỉnh quá nhiều. Nếu bạn hay bị FOMO khi thị trường tăng, hay hoảng khi thị trường giảm, một hệ thống theo xu hướng có thể giúp giảm bớt cảm xúc. Vì thay vì hỏi hôm nay có nên mua không, bạn chỉ cần hỏi giá còn nằm trong xu hướng không.

Một cách ứng dụng đơn giản là chia thị trường thành ba trạng thái. Nếu giá trên MA200 và MA50 dốc lên, ưu tiên tìm cơ hội mua. Nếu giá dưới MA200, hạn chế mua mới hoặc giảm tỷ trọng. Nếu giá đi ngang quanh MA200, đứng ngoài nhiều hơn vì đây là vùng dễ nhiễu.

Với cổ phiếu riêng lẻ, có thể thêm điều kiện thanh khoản và sức mạnh tương đối. Ví dụ chỉ chọn cổ phiếu đang trên MA100, thanh khoản không quá thấp, và mạnh hơn thị trường chung. Cách này giúp tránh mua những mã tăng yếu hoặc thiếu dòng tiền.

Một bộ quy tắc cơ bản có thể như sau.

• Chỉ mua khi giá nằm trên MA100 hoặc MA200

• Ưu tiên mã tạo đỉnh cao hơn và đáy cao hơn

• Không mua đuổi khi giá đã tăng quá xa khỏi nền

• Thoát khi giá đóng cửa dưới MA quan trọng

• Mỗi lệnh chỉ rủi ro một phần nhỏ tài khoản

• Không tăng tỷ trọng khi thị trường chung mất xu hướng

Lỗi phổ biến nhất là dùng trend following nhưng lại không chịu cắt khi trend gãy. Nhiều người mua vì giá vượt MA, nhưng khi giá thủng MA thì lại chuyển sang lý do dài hạn để giữ. Như vậy không còn là hệ thống nữa. Nếu đã dùng tín hiệu xu hướng để vào, thì cũng nên có tín hiệu rõ ràng để thoát.

Lỗi thứ hai là đổi tham số liên tục. Hôm nay dùng MA50, mai dùng MA100, tuần sau dùng MA200 chỉ vì muốn tín hiệu đẹp hơn. Backtest kiểu này rất dễ tự lừa mình. Không có đường MA nào hoàn hảo. MA ngắn thì nhạy hơn nhưng nhiễu nhiều hơn. MA dài thì ít nhiễu hơn nhưng vào chậm và thoát chậm hơn.

Lỗi thứ ba là nghĩ trend following luôn kiếm tiền trong mọi thị trường. Thực tế, khi thị trường không có xu hướng, hệ thống này rất dễ bị bào mòn. Vì vậy cần biết khi nào nên giảm quy mô. Nếu chỉ số chung sideway, độ rộng yếu, nhiều breakout thất bại, thì không nên ép hệ thống phải giao dịch liên tục.

Điểm hay nhất của trend following là nó dạy người mới một tư duy rất quan trọng. Đừng cố đúng từ đáy. Hãy đợi thị trường xác nhận. Nếu đúng, để lợi nhuận chạy. Nếu sai, thoát đủ sớm để còn vốn cho cơ hội sau.

Kết luận ngắn gọn, trend following không phải phương pháp thần kỳ. Nó có lúc rất khó chịu, đặc biệt trong thị trường đi ngang. Nhưng nếu hiểu đúng logic, đo trend đơn giản, backtest đủ cẩn thận và kiểm soát rủi ro tốt, đây là một trong những phương pháp dễ tiếp cận nhất để người mới học cách giao dịch có hệ thống.