Mua trước tin hay mua sau tin? Cách nào thực sự ít rủi ro hơn với nhà đầu tư cá nhân

Phần 1: Mua trước tin – Lợi nhuận lớn nhất thường đến từ kỳ vọng

Trên thị trường chứng khoán có một câu nói khá quen thuộc: "Tiền được kiếm khi kỳ vọng hình thành, không phải khi tin tức xuất hiện." Đây là lý do rất nhiều nhà đầu tư luôn cố gắng mua cổ phiếu trước khi một sự kiện quan trọng xảy ra. Họ tin rằng nếu doanh nghiệp sắp công bố kết quả kinh doanh tích cực, sắp ký hợp đồng lớn hoặc sắp được hưởng lợi từ một chính sách mới, giá cổ phiếu sẽ phản ứng trước khi thông tin chính thức xuất hiện trên báo chí. Thực tế cho thấy điều này xảy ra khá thường xuyên. Nhiều cổ phiếu đã tăng hàng chục phần trăm trước khi báo cáo tài chính được công bố, bởi thị trường đã bắt đầu định giá trước cho những gì sắp diễn ra.

Ví dụ, giả sử một doanh nghiệp bất động sản được dự báo sẽ ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng mạnh nhờ bàn giao dự án lớn trong quý. Khi đó dòng tiền đầu cơ và dòng tiền đầu tư có thể bắt đầu mua vào từ rất sớm. Cổ phiếu tăng từ 20.000 đồng lên 26.000 đồng chỉ trong hai tháng, tương đương mức tăng 30%. Đến khi báo cáo chính thức được công bố và xác nhận đúng như kỳ vọng, cổ phiếu chỉ tăng thêm vài phần trăm rồi đi ngang. Nếu nhìn lại, phần lớn lợi nhuận đã thuộc về những người mua khi thông tin vẫn còn là kỳ vọng.

Đó là lý do nhiều người cho rằng muốn kiếm lợi nhuận lớn phải dám đi trước thị trường. Tuy nhiên, lợi nhuận cao luôn đi kèm với rủi ro cao. Khi mua trước tin, nhà đầu tư thực chất đang đặt cược vào một điều chưa xảy ra. Kỳ vọng có thể đúng nhưng cũng có thể sai. Doanh nghiệp có thể tăng trưởng nhưng không tăng trưởng mạnh như thị trường mong đợi. Một chính sách có thể được đề xuất nhưng chưa chắc được thông qua. Một dự án có thể được kỳ vọng triển khai nhưng sau đó lại bị trì hoãn. Chỉ cần kết quả thực tế thấp hơn kỳ vọng, giá cổ phiếu hoàn toàn có thể giảm mạnh dù tin tức vẫn được xem là tích cực.

Điều thú vị là trên thị trường chứng khoán, giá cổ phiếu thường không phản ứng với việc tin tốt hay tin xấu, mà phản ứng với việc tin đó tốt hay xấu hơn kỳ vọng. Một doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận 40% nghe có vẻ rất ấn tượng. Nhưng nếu thị trường đã kỳ vọng mức tăng trưởng 70%, cổ phiếu vẫn có thể giảm ngay sau khi công bố báo cáo. Đây chính là lý do rất nhiều nhà đầu tư mới cảm thấy khó hiểu khi thấy doanh nghiệp báo lãi kỷ lục nhưng cổ phiếu lại giảm giá.

Phần 2: Mua sau tin – Chấp nhận bỏ lỡ một phần lợi nhuận để đổi lấy sự chắc chắn

Ngược lại với nhóm thích mua trước tin là nhóm chỉ hành động khi mọi thứ đã được xác nhận. Nhiều người cho rằng đây là cách đầu tư quá chậm và thường chỉ dành cho những người sợ rủi ro. Tuy nhiên nếu nhìn từ góc độ quản trị vốn, đây lại là phương pháp được rất nhiều quỹ đầu tư và nhà giao dịch chuyên nghiệp sử dụng.

Khi mua sau tin, nhà đầu tư không còn phải dự đoán điều gì sẽ xảy ra nữa. Họ giao dịch dựa trên dữ liệu thực tế. Báo cáo tài chính đã công bố. Kết quả kinh doanh đã xuất hiện. Chính sách đã được thông qua. Hợp đồng đã được ký kết. Điều này giúp loại bỏ một phần rất lớn rủi ro liên quan đến thông tin.

Ví dụ, hai nhà đầu tư cùng theo dõi một doanh nghiệp công nghệ. Người thứ nhất mua trước báo cáo tài chính vì tin rằng công ty sẽ tăng trưởng mạnh. Người thứ hai chờ kết quả chính thức rồi mới quyết định. Nếu doanh nghiệp thực sự công bố lợi nhuận tăng trưởng vượt kỳ vọng, người mua trước sẽ có lợi thế về giá vốn. Nhưng nếu kết quả không đạt như dự báo, người mua sau sẽ tránh được một khoản lỗ đáng kể. Nói cách khác, người mua sau đang chấp nhận trả giá cao hơn một chút để mua sự chắc chắn.

Đây cũng là tư duy phổ biến trong đầu tư định lượng. Một giao dịch không nên được đánh giá chỉ bằng mức lợi nhuận tối đa có thể đạt được. Điều quan trọng hơn là xác suất thành công. Giả sử có hai cơ hội đầu tư. Cơ hội thứ nhất có thể mang lại lợi nhuận 25% nhưng xác suất thành công chỉ 40%. Cơ hội thứ hai chỉ mang lại lợi nhuận 12% nhưng xác suất thành công lên tới 75%. Trong dài hạn, nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp sẽ ưu tiên cơ hội thứ hai vì khả năng tồn tại và tăng trưởng tài khoản bền vững cao hơn.

Thực tế tại thị trường Việt Nam cũng cho thấy không ít cổ phiếu tiếp tục tăng mạnh sau khi công bố kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng. Điều này xảy ra khi thông tin mới khiến thị trường phải định giá lại toàn bộ triển vọng của doanh nghiệp. Nói cách khác, việc mua sau tin không có nghĩa là cơ hội đã hết. Đôi khi đó mới chỉ là điểm bắt đầu của một xu hướng dài hơn.

Phần 3: Nhà đầu tư cá nhân nên ưu tiên điều gì

Đối với phần lớn nhà đầu tư cá nhân, vấn đề không nằm ở việc mua trước hay mua sau tin. Vấn đề nằm ở việc liệu họ có thực sự hiểu điều mình đang đặt cược hay không. Các tổ chức lớn thường có đội ngũ phân tích, mô hình dự báo và khả năng tiếp cận thông tin tốt hơn. Họ có thể đánh giá xác suất của các kịch bản khác nhau trước khi sự kiện diễn ra. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư cá nhân thường mua trước tin chỉ vì đọc được một bài đăng trên mạng xã hội hoặc nghe một tin đồn từ cộng đồng đầu tư.

Đó là lý do rất nhiều người nghĩ mình đang mua trước tin nhưng thực chất lại đang mua theo cảm xúc. Họ nhìn thấy cổ phiếu tăng liên tục và sợ bỏ lỡ cơ hội. Họ không thực sự biết doanh nghiệp sẽ công bố điều gì, mức tăng trưởng kỳ vọng là bao nhiêu hay định giá hiện tại đã phản ánh những gì. Khi tham gia theo cách đó, rủi ro không nằm ở bản thân thông tin mà nằm ở việc thiếu hiểu biết về thông tin.

Một cách tiếp cận cân bằng được nhiều nhà giao dịch sử dụng là chia vị thế thành nhiều phần. Họ có thể giải ngân một tỷ trọng nhỏ trước khi sự kiện diễn ra nếu đánh giá xác suất thành công cao. Sau đó chỉ tăng tỷ trọng khi thông tin được xác nhận và thị trường phản ứng tích cực. Cách làm này giúp vừa tận dụng được cơ hội nếu kỳ vọng đúng, vừa hạn chế thiệt hại nếu mọi thứ diễn ra không như dự đoán.

Cuối cùng, câu hỏi đúng không phải là mua trước tin hay mua sau tin tốt hơn. Câu hỏi đúng là liệu chiến lược đó có phù hợp với mức độ hiểu biết và khả năng chịu rủi ro của bạn hay không. Mua trước tin thường mang lại lợi nhuận tiềm năng cao hơn nhưng đi kèm mức độ bất định lớn hơn. Mua sau tin thường khiến bạn bỏ lỡ một phần lợi nhuận ban đầu nhưng đổi lại là xác suất thành công cao hơn và khả năng quản trị rủi ro tốt hơn.