Giải Mã Nghịch Lý VN-Index: Đỉnh Lịch Sử Và Câu Chuyện Về 'Hiệu Ứng Vin'
Phân tích thị trường
Thị trường chứng khoán Việt Nam vừa chứng kiến một giai đoạn đầy cảm xúc khi VN-Index ngoạn mục trở lại sát vùng 1.900 điểm trong tháng 4 năm 2026. Sự phục hồi mạnh mẽ này diễn ra sau cú lao dốc do những biến động địa chính trị tại Trung Đông. Dù chỉ số chung đang vẽ lên một bức tranh tươi sáng, nhiều nhà đầu tư vẫn mang trong mình cảm giác e dè và băn khoăn về sự vững chắc của nhịp tăng này. Chìa khóa để lý giải cho sự 'lệch pha' giữa điểm số và tâm lý thị trường chính là sự xuất hiện của 'hiệu ứng Vin'.
Nhìn sâu vào cấu trúc tăng điểm, chúng ta dễ dàng nhận thấy vai trò chi phối tuyệt đối của nhóm cổ phiếu họ Vingroup. Tính đến cuối tháng 4 năm 2026, tổng quy mô vốn hóa toàn thị trường đạt 419 tỷ USD, tương đương 82% GDP năm 2025. Đáng chú ý, riêng nhóm Vingroup đã nắm giữ khoảng 99 tỷ USD vốn hóa, chiếm đến gần 40% tỷ trọng VN30 và 23,6% toàn thị trường. Sức nặng khổng lồ này khiến mọi biến động của cổ phiếu họ Vin đều tác động sâu sắc đến hướng đi của VN-Index.
Bức tranh thị trường trở nên đa chiều hơn khi chúng ta thử bóc tách yếu tố Vingroup ra khỏi rổ chỉ số. Phần còn lại của thị trường gần như không có nhiều thay đổi về vốn hóa so với cuối tháng 3, vẫn xoay quanh mốc 320 tỷ USD. Đặc biệt, mặt bằng định giá của thị trường khi không tính nhóm Vingroup lại nằm ở mức khá hợp lý. P/E lùi về khoảng 12,96 lần, P/B ở mức 1,8 lần và P/S chỉ 1,4 lần. Những con số này minh chứng cho nghịch lý rằng dù chỉ số đang ở vùng đỉnh, phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa chạm ngưỡng định giá quá nóng.
Động lực tăng trưởng trong quý I/2026 cũng phản ánh rõ nét tác động này. Dù tổng lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp trên ba sàn niêm yết tăng 38,2% so với cùng kỳ, lực kéo chính lại đến từ nhóm bất động sản. Lợi nhuận ngành này tăng tới 55,5%, trong đó riêng Vinhomes (VHM) đạt mức tăng trưởng phi mã 866%, đóng góp tới 84% vào bức tranh khởi sắc chung của cả ngành. Ngược lại, nhóm tài chính và ngân hàng có dấu hiệu chững lại với mức tăng trưởng 14,4%. Điểm sáng đáng ghi nhận nhất thuộc về nhóm Midcap với lợi nhuận tăng hơn 82%, cho thấy sự hồi phục thực chất đang nhen nhóm ở các doanh nghiệp quy mô vừa và trung bình, đồng thời lý giải xu hướng dòng tiền bắt đầu lan tỏa tìm kiếm cơ hội ở các nhóm cổ phiếu chưa tăng quá mạnh.
Bên cạnh những yếu tố nội tại, bối cảnh vĩ mô toàn cầu vẫn là một ẩn số lớn cản bước dòng tiền hưng phấn. Chiến sự tại Trung Đông đã buộc Việt Nam phải nhanh chóng đa dạng hóa nguồn cung dầu thô sang Angola, Mỹ hay Nigeria để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng. Cái giá phải trả cho sự an toàn này là chi phí logistics và premium giá dầu tăng vọt, tạo áp lực trực tiếp lên lạm phát trong nước khi CPI tháng 4 đã tăng 5,46% so với cùng kỳ. Khi dư địa can thiệp bằng các công cụ thuế phí để bình ổn giá nhiên liệu dần thu hẹp, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức từ phía tổng cung.
Chính sách tiền tệ cũng là một biến số vĩ mô cần được thị trường theo dõi sát sao. Dự thảo Thông tư mới thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN dự kiến sẽ tạo ra sự phân hóa mạnh mẽ về thanh khoản và tỷ lệ an toàn vốn giữa các ngân hàng, qua đó tác động đến chiến lược huy động và khẩu vị cho vay của toàn hệ thống. Thêm vào đó, tỷ lệ dư nợ margin duy trì ở mức cao đang khiến rủi ro tạo đỉnh ngắn hạn của VN-Index được giới đầu tư nhắc đến nhiều hơn.
Tuy vậy, thị trường chứng khoán không hoàn toàn thiếu vắng những cơ hội lớn trong trung hạn. Nhóm chứng khoán đang đứng trước thời cơ bứt phá nếu tiến trình nâng hạng thị trường từ FTSE diễn ra thuận lợi, thu hút dòng vốn ngoại và cải thiện thanh khoản. Việt Nam cũng kỳ vọng được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng ngay trong kỳ xem xét tháng 6 tới. Các doanh nghiệp bất động sản dân cư, ngân hàng, thép hay phân bón cũng đang sở hữu những câu chuyện tăng trưởng lợi nhuận riêng đầy triển vọng nhờ chính sách đầu tư công và biến động giá cả hàng hóa toàn cầu.
Giai đoạn sắp tới sẽ là thời điểm thị trường bước vào trạng thái kiểm định niềm tin. Như lời ông Petri Deryng, Nhà sáng lập Quỹ Pyn Elite Fund chia sẻ, một trong những vấn đề khó khăn của thị trường Việt Nam hiện nay là sự chi phối quá lớn của một nhóm nhỏ cổ phiếu lên toàn bộ chỉ số, dù nền kinh tế vĩ mô rất khả quan. Điều này tạo ra rào cản lớn cho các quỹ đầu tư ngoại và nhà đầu tư theo trường phái phân tích cơ bản. Trong bối cảnh điểm số không còn phản ánh toàn diện trạng thái thị trường, chiến lược khôn ngoan nhất chính là kiên nhẫn chắt lọc những doanh nghiệp có nền tảng vững vàng, hưởng lợi thực chất từ chu kỳ tăng trưởng mới và vẫn còn dư địa định giá hấp dẫn thay vì chạy theo tâm lý hưng phấn chung.