Trend market và sideway market, hai trạng thái cần hai cách giao dịch khác nhau

Trong giao dịch tài chính, thị trường không phải lúc nào cũng vận động theo một kiểu cố định. Có giai đoạn giá đi lên hoặc đi xuống rất rõ ràng, tạo thành xu hướng. Có giai đoạn giá không đi xa, chỉ dao động qua lại trong một vùng nhất định. Hai trạng thái này được gọi là trend market và sideway market.

Vấn đề lớn của nhiều nhà đầu tư không nằm ở việc không biết phân tích kỹ thuật, mà nằm ở việc dùng sai phương pháp cho sai trạng thái thị trường. Khi thị trường đang có xu hướng, họ lại giao dịch quá ngắn, chốt lời quá sớm hoặc cố bắt đỉnh bắt đáy. Khi thị trường đang đi ngang, họ lại mua đuổi vì nghĩ giá sắp tăng mạnh. Kết quả là trong trend thì mất vị thế tốt, còn trong sideway thì bị mắc kẹt ở vùng giá xấu.

Muốn giao dịch có hệ thống, trước tiên phải trả lời được một câu hỏi nền tảng. Thị trường hiện tại đang có xu hướng hay đang đi ngang. Câu hỏi này quan trọng hơn việc hỏi mua mã nào, bán ở đâu hay dùng chỉ báo nào. Vì cùng một tín hiệu kỹ thuật, nhưng đặt trong trend market và sideway market thì ý nghĩa có thể hoàn toàn khác nhau.

Ví dụ, MACD cắt lên trong một xu hướng tăng khỏe có thể là tín hiệu cho thấy nhịp tăng tiếp diễn. Nhưng MACD cắt lên trong một vùng sideway có thể chỉ là tín hiệu nhiễu khi giá bật từ đáy biên lên giữa vùng đi ngang. Tương tự, RSI quá mua trong trend tăng không nhất thiết là tín hiệu bán ngay, vì giá có thể tiếp tục mạnh thêm. Nhưng RSI quá mua gần kháng cự trong sideway lại là tín hiệu cần thận trọng hơn.

Vì vậy, bài viết này sẽ đi theo ba phần. Phần một giải thích chính xác trend market và sideway market là gì. Phần hai nói về cách giao dịch trong thị trường có xu hướng. Phần ba nói về cách giao dịch trong thị trường đi ngang và cách tránh nhầm lẫn giữa hai trạng thái này.

Phần 1 Hiểu đúng bản chất của trend market và sideway market

Trend market là trạng thái thị trường trong đó giá vận động theo một hướng chính trong một khoảng thời gian nhất định. Hướng chính đó có thể là đi lên hoặc đi xuống. Nếu giá đi lên, ta gọi là uptrend. Nếu giá đi xuống, ta gọi là downtrend. Điểm quan trọng là trend không có nghĩa là giá tăng mãi hoặc giảm mãi từng phiên. Trend có nghĩa là cấu trúc tổng thể của giá đang nghiêng về một hướng rõ ràng.

Trong uptrend, giá thường tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước và đáy sau cao hơn đáy trước. Điều này thể hiện bên mua đang chiếm ưu thế. Mỗi khi giá điều chỉnh, lực mua lại xuất hiện ở vùng cao hơn so với lần trước. Khi giá hồi phục, nó có khả năng vượt lên vùng đỉnh cũ để tạo đỉnh mới.

Ví dụ, một cổ phiếu tăng từ 20 lên 24, sau đó điều chỉnh về 22 rồi tăng lên 27. Tiếp theo, giá lại điều chỉnh về 25 rồi tăng lên 31. Nếu nhìn từng phiên riêng lẻ, ta vẫn thấy có phiên đỏ, có nhịp rung lắc, có lúc giá giảm. Nhưng nếu nhìn cấu trúc tổng thể, đáy 22 cao hơn đáy cũ, đáy 25 lại cao hơn đáy 22, đỉnh 27 cao hơn đỉnh 24, đỉnh 31 cao hơn đỉnh 27. Đây là cấu trúc điển hình của một xu hướng tăng.

Trong downtrend, cấu trúc ngược lại. Giá tạo đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước và đáy sau thấp hơn đáy trước. Điều này thể hiện bên bán đang chiếm ưu thế. Mỗi nhịp hồi lên đều bị bán xuống ở vùng thấp hơn, sau đó giá tiếp tục rơi về đáy mới.

Ví dụ, một cổ phiếu giảm từ 60 về 52, hồi lên 56 rồi lại giảm về 48. Sau đó giá hồi lên 51 rồi tiếp tục giảm về 44. Người mới rất dễ nhầm nhịp hồi từ 48 lên 51 là tín hiệu đảo chiều. Nhưng nếu xét cấu trúc lớn hơn, đỉnh 51 vẫn thấp hơn đỉnh 56 và đáy 44 thấp hơn đáy 48. Như vậy, xu hướng giảm vẫn chưa bị phá vỡ.

Sideway market là trạng thái thị trường không có hướng đi rõ ràng. Giá dao động trong một vùng biên độ, phía dưới có hỗ trợ và phía trên có kháng cự. Khi giá giảm về gần hỗ trợ, lực mua xuất hiện. Khi giá tăng lên gần kháng cự, lực bán xuất hiện. Do cung và cầu tương đối cân bằng, giá không đủ sức đi xa theo một hướng.

Ví dụ, một cổ phiếu nhiều lần giảm về vùng 30 rồi bật lên, nhưng mỗi lần tăng đến vùng 36 lại bị bán xuống. Trong vài tuần hoặc vài tháng, giá chỉ dao động giữa 30 và 36. Khi đó, vùng 30 được xem là hỗ trợ vì có lực mua xuất hiện nhiều lần. Vùng 36 được xem là kháng cự vì có lực bán xuất hiện nhiều lần. Đây là trạng thái sideway.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa trend và sideway nằm ở khả năng tiếp diễn. Trong trend, giá có xu hướng tiếp tục đi theo hướng chính sau các nhịp điều chỉnh. Trong sideway, giá có xu hướng quay lại vùng trung tâm hoặc vùng biên đối diện sau khi chạm hỗ trợ hoặc kháng cự. Vì vậy, một chiến lược hiệu quả trong trend có thể trở nên nguy hiểm trong sideway.

Ví dụ, trong uptrend, mua khi giá điều chỉnh về hỗ trợ động có thể là chiến lược hợp lý. Nhưng trong sideway, mua khi giá đang tăng mạnh gần kháng cự lại là hành động rủi ro. Ngược lại, trong sideway, bán khi giá lên gần kháng cự có thể hợp lý. Nhưng trong uptrend mạnh, bán chỉ vì giá chạm kháng cự cũ có thể khiến nhà đầu tư mất hàng trước khi giá bước vào nhịp tăng mới.

Để nhận diện trend market, có thể dùng ba nhóm yếu tố. Thứ nhất là cấu trúc đỉnh đáy. Thứ hai là đường trung bình động. Thứ ba là sức mạnh động lượng. Nếu giá liên tục tạo đỉnh đáy cao dần, nằm trên các đường trung bình quan trọng và các nhịp điều chỉnh không phá vỡ cấu trúc, thị trường có khả năng đang ở trạng thái trend tăng. Nếu giá liên tục tạo đỉnh đáy thấp dần, nằm dưới các đường trung bình và các nhịp hồi đều thất bại, thị trường có khả năng đang ở trạng thái trend giảm.

Để nhận diện sideway market, cũng có thể dùng ba yếu tố. Thứ nhất là giá nhiều lần bị chặn ở vùng trên và được đỡ ở vùng dưới. Thứ hai là đường trung bình động đi ngang hoặc đan xen nhau. Thứ ba là các chỉ báo động lượng thường cho tín hiệu nhiễu, lúc cắt lên lúc cắt xuống nhưng giá không đi xa. Khi các yếu tố này xuất hiện cùng nhau, nhà giao dịch nên hiểu rằng thị trường đang thiếu xu hướng rõ ràng.

Nói đơn giản, trend giống như một con đường có hướng. Dù có khúc cua, hướng đi chính vẫn rõ. Sideway giống như một căn phòng có hai bức tường. Giá đi từ tường dưới lên tường trên, rồi lại từ tường trên quay về tường dưới. Nếu dùng tư duy đi đường dài trong một căn phòng hẹp, bạn sẽ liên tục mua đuổi ở vùng cao. Nếu dùng tư duy mua thấp bán cao trong một con đường đang mở rộng, bạn sẽ bán quá sớm và bỏ lỡ phần lớn xu hướng.

Phần 2 Lý thuyết giao dịch trong trend market

Trong trend market, nguyên tắc nền tảng là giao dịch thuận theo hướng chính của thị trường. Nếu thị trường đang trong uptrend, ưu tiên là tìm điểm mua theo xu hướng. Nếu thị trường đang trong downtrend, ưu tiên là bảo vệ vốn, hạn chế bắt đáy và chỉ mua khi có bằng chứng đảo chiều đủ rõ. Đây là nguyên tắc quan trọng vì trend thể hiện sự mất cân bằng giữa cung và cầu. Trong uptrend, cầu mạnh hơn cung. Trong downtrend, cung mạnh hơn cầu.

Với uptrend, nhà giao dịch không nên chỉ nhìn giá đã tăng bao nhiêu rồi kết luận là đắt. Một tài sản có thể tăng mạnh rồi tiếp tục tăng mạnh hơn nếu dòng tiền vẫn duy trì. Điều cần quan sát không phải là cảm giác giá cao hay thấp, mà là cấu trúc xu hướng còn được giữ hay không. Nếu giá vẫn tạo đáy sau cao hơn đáy trước, các nhịp điều chỉnh có khối lượng giảm dần, sau đó giá phục hồi trở lại, xu hướng tăng vẫn có cơ sở tiếp diễn.

Ví dụ, một cổ phiếu tăng từ 40 lên 50, sau đó điều chỉnh về 46. Nếu vùng 45 đến 46 là vùng hỗ trợ cũ, giá giảm về đó nhưng không thủng, khối lượng bán thấp hơn giai đoạn tăng trước đó, sau đó xuất hiện nến hồi phục tốt, đây có thể là một nhịp điều chỉnh lành mạnh trong uptrend. Người giao dịch theo xu hướng sẽ không vội kết luận cổ phiếu đã xấu chỉ vì giá giảm từ 50 về 46. Họ sẽ xem đó là vùng kiểm tra lực cầu.

Trong trend tăng, có ba kiểu điểm mua phổ biến. Kiểu thứ nhất là mua khi giá phá vỡ nền tích lũy. Kiểu thứ hai là mua khi giá điều chỉnh về hỗ trợ rồi bật lên. Kiểu thứ ba là mua khi giá kiểm định lại vùng kháng cự cũ sau khi đã phá vỡ thành công. Cả ba kiểu này đều có một điểm chung là không mua ngẫu nhiên, mà mua khi giá cho thấy khả năng tiếp tục xu hướng.

Ví dụ về mua phá vỡ nền tích lũy. Một cổ phiếu đi ngang trong vùng 28 đến 32 trong nhiều tuần. Sau đó giá vượt 32 với khối lượng tăng mạnh và đóng cửa trên vùng kháng cự. Nếu thị trường chung ủng hộ và nhóm ngành có dòng tiền, đây có thể là tín hiệu chuyển từ sideway sang trend tăng. Điểm mua không nằm ở cảm giác hưng phấn, mà nằm ở việc giá phá qua vùng bị chặn nhiều lần trước đó.

Ví dụ về mua khi điều chỉnh. Một cổ phiếu đang tăng từ 32 lên 40, sau đó giảm về 36. Vùng 36 là vùng từng có lực mua trước đó, đồng thời gần đường trung bình động ngắn hạn. Nếu giá tạo nến rút chân hoặc nến tăng trở lại ở vùng này, nhà giao dịch có thể xem xét đây là điểm mua theo xu hướng. Lý thuyết phía sau rất rõ. Ta mua khi giá điều chỉnh về vùng có xác suất lực cầu quay lại, không mua khi giá đã tăng quá xa khỏi vùng hỗ trợ.

Ví dụ về mua kiểm định lại. Một cổ phiếu có kháng cự mạnh tại 50. Giá vượt lên 52, sau đó điều chỉnh về 50 đến 51 và không thủng. Vùng 50 trước đây là kháng cự, nhưng sau khi bị phá vỡ, nó có thể trở thành hỗ trợ. Nếu giá bật lên từ vùng này, đó là tín hiệu cho thấy lực mua đang bảo vệ vùng phá vỡ. Đây là một trong những lý thuyết quan trọng của phân tích kỹ thuật, gọi là sự chuyển vai trò giữa kháng cự và hỗ trợ.

Trong trend tăng, việc chốt lời cũng cần theo lý thuyết của xu hướng. Nếu chốt lời quá sớm chỉ vì thấy có lãi, nhà giao dịch có thể bỏ lỡ phần lớn nhịp tăng. Một trend tốt thường không tăng theo đường thẳng, mà tăng theo dạng sóng. Giá tăng, nghỉ, điều chỉnh, rồi tăng tiếp. Nếu nhà giao dịch bán ở mọi nhịp rung lắc nhỏ, họ sẽ không tận dụng được lợi thế lớn nhất của trend là khả năng kéo dài.

Ví dụ, bạn mua cổ phiếu ở 30 khi giá phá nền tích lũy. Giá tăng lên 34 rồi điều chỉnh về 32. Nếu cấu trúc xu hướng chưa bị phá, vùng hỗ trợ vẫn giữ và khối lượng bán không quá bất thường, việc bán toàn bộ chỉ vì sợ mất lãi có thể là quyết định vội. Một cách quản trị hợp lý hơn là dời điểm bảo vệ lợi nhuận lên dưới đáy gần nhất, hoặc bán từng phần, phần còn lại tiếp tục nắm giữ theo xu hướng.

Với downtrend, nguyên tắc lý thuyết ngược lại. Không nên bắt đáy chỉ vì giá đã giảm sâu. Giá giảm 20 phần trăm vẫn có thể giảm thêm 20 phần trăm nữa nếu xu hướng giảm chưa kết thúc. Trong downtrend, mọi nhịp hồi đều có thể chỉ là hồi kỹ thuật. Vì vậy, muốn mua trong một cổ phiếu đang giảm, cần có bằng chứng rằng lực bán đã yếu đi và cấu trúc giá bắt đầu thay đổi.

Ví dụ, một cổ phiếu giảm từ 100 về 75. Người mới thấy giá giảm mạnh và nghĩ rằng đã rẻ. Nhưng nếu giá vẫn nằm dưới đường trung bình, các nhịp hồi đều thất bại, đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước, đáy sau thấp hơn đáy trước, thì xu hướng giảm vẫn còn. Mua trong trạng thái này là giao dịch ngược xu hướng. Lý thuyết không cấm bắt đáy, nhưng bắt đáy phải được xem là chiến lược rủi ro cao, cần tín hiệu xác nhận mạnh hơn và tỷ trọng nhỏ hơn.

Dấu hiệu downtrend có thể kết thúc thường bao gồm giá ngừng tạo đáy thấp hơn, hình thành vùng tích lũy, lực bán yếu dần, khối lượng cạn dần ở các nhịp giảm, sau đó giá phá lên khỏi vùng tích lũy. Khi đó, nhà giao dịch không mua vì giá rẻ, mà mua vì cấu trúc giá đã thay đổi. Đây là điểm khác biệt rất lớn giữa đầu cơ cảm tính và giao dịch có lý thuyết.

Ví dụ, cổ phiếu giảm từ 80 về 50, sau đó đi ngang trong vùng 48 đến 55 suốt nhiều tuần. Trong vùng này, mỗi lần giá về gần 48 đều không giảm sâu thêm, cho thấy lực bán đã yếu hơn. Nếu sau đó giá vượt 55 với khối lượng tốt và giữ được trên vùng 55, có thể xem xét khả năng xu hướng giảm đã chuyển sang tích lũy hoặc bắt đầu xu hướng tăng mới. Đây là cách tiếp cận an toàn hơn so với việc mua ngay khi giá vừa rơi mạnh.

Các chỉ báo kỹ thuật trong trend market nên được dùng như công cụ xác nhận, không nên dùng như mệnh lệnh mua bán tuyệt đối. Moving Average giúp làm mượt giá và xác định hướng đi chung. MACD giúp quan sát động lượng và sự thay đổi giữa các đường trung bình. ADX giúp đánh giá sức mạnh xu hướng. Tuy nhiên, chỉ báo luôn đi sau hoặc phản ứng theo dữ liệu giá, nên cần kết hợp với cấu trúc thị trường.

Ví dụ, nếu giá đang trong uptrend, nằm trên MA20 và MA50, các đáy sau cao hơn đáy trước, MACD cắt lên sau một nhịp điều chỉnh, tín hiệu này có giá trị hơn. Nhưng nếu giá đang đi ngang, MA đan xen, MACD cắt lên cắt xuống liên tục, tín hiệu MACD có thể không đáng tin. Cùng một chỉ báo, nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào trạng thái thị trường.

Tóm lại, giao dịch trong trend market phải dựa trên bốn nguyên tắc. Một là xác định hướng chính trước khi vào lệnh. Hai là ưu tiên giao dịch thuận xu hướng. Ba là mua ở điểm có cấu trúc hợp lý, không mua vì cảm xúc. Bốn là quản trị vị thế theo xu hướng, không chốt lời hoặc cắt lỗ tùy hứng. Trong trend, người giao dịch giỏi không cần bắt đúng đáy và bán đúng đỉnh. Họ cần nhận ra hướng đi chính và giữ được kỷ luật khi thị trường rung lắc.

Phần 3 Lý thuyết giao dịch trong sideway market và cách tránh nhầm trạng thái

Sideway market là trạng thái thị trường thiếu xu hướng rõ ràng. Giá dao động trong một vùng giới hạn, thường có hỗ trợ phía dưới và kháng cự phía trên. Bản chất của sideway là sự cân bằng tạm thời giữa cung và cầu. Bên mua không đủ mạnh để đẩy giá vượt kháng cự. Bên bán cũng không đủ mạnh để ép giá thủng hỗ trợ. Vì vậy, giá di chuyển qua lại trong một vùng biên độ.

Trong sideway, nguyên tắc giao dịch khác với trend. Nếu trong trend, nhà giao dịch cố gắng đi theo hướng chính và để lợi nhuận chạy, thì trong sideway, nhà giao dịch cần tập trung vào tỷ lệ lời lỗ tại vùng biên. Mua gần hỗ trợ sẽ có lợi thế hơn mua gần kháng cự. Bán hoặc chốt lời gần kháng cự sẽ hợp lý hơn bán hoảng loạn gần hỗ trợ.

Ví dụ, một cổ phiếu dao động giữa 40 và 48. Nếu mua ở 41, điểm cắt lỗ có thể đặt dưới vùng 40, còn vùng kỳ vọng chốt lời nằm quanh 47 đến 48. Khi đó, rủi ro có thể là 1 đến 2 giá, lợi nhuận kỳ vọng có thể là 6 đến 7 giá. Đây là giao dịch có tỷ lệ lời lỗ tương đối tốt. Nhưng nếu mua ở 47 vì thấy giá tăng mạnh, vùng kháng cự 48 đã rất gần. Lợi nhuận kỳ vọng chỉ còn khoảng 1 giá, trong khi rủi ro nếu giá quay về 40 lại lớn hơn nhiều.

Lý thuyết quan trọng nhất trong sideway là không mua đuổi ở gần kháng cự và không bán hoảng ở gần hỗ trợ nếu vùng biên chưa bị phá vỡ. Khi giá gần kháng cự, truyền thông và tâm lý đám đông thường trở nên tích cực hơn vì giá vừa tăng. Nhưng về mặt vị thế, đây lại là vùng rủi ro hơn. Khi giá gần hỗ trợ, tâm lý thường tiêu cực hơn vì giá vừa giảm. Nhưng nếu hỗ trợ vẫn giữ, đây lại có thể là vùng có tỷ lệ lời lỗ tốt hơn.

Ví dụ, cổ phiếu đi ngang trong vùng 20 đến 24. Khi giá tăng lên 23.8, nhiều người thấy nến xanh mạnh nên mua vào với kỳ vọng vượt 24. Nhưng nếu lực mua không đủ mạnh, giá có thể bị bán ngược về 22 hoặc 20.5. Người mua ở 23.8 bị rơi vào vị thế xấu. Trong khi đó, người mua quanh 20.5 có lợi thế hơn vì họ mua gần vùng hỗ trợ, nơi rủi ro có thể được kiểm soát rõ hơn.

Trong sideway, các chỉ báo dao động như RSI hoặc stochastic thường phù hợp hơn chỉ báo theo xu hướng, nhưng vẫn không được dùng máy móc. Khi giá về gần hỗ trợ và RSI rơi xuống vùng thấp rồi bật lên, tín hiệu hồi phục có thể đáng chú ý. Khi giá lên gần kháng cự và RSI đi vào vùng cao rồi suy yếu, tín hiệu chốt lời có thể hợp lý. Tuy nhiên, nếu giá phá vỡ khỏi vùng sideway và chuyển sang trend, các tín hiệu quá mua quá bán có thể mất hiệu lực.

Ví dụ, một cổ phiếu sideway giữa 100 và 110. Khi giá giảm về 101, RSI cũng giảm sâu rồi bắt đầu quay lên, nhà giao dịch có thể xem xét mua với kỳ vọng giá hồi về 108 đến 110. Nhưng nếu giá thủng 100 với khối lượng lớn, RSI thấp không còn là lý do để mua. Khi hỗ trợ bị phá, trạng thái thị trường có thể chuyển từ sideway sang downtrend. Lúc đó, ưu tiên không còn là mua thấp bán cao, mà là bảo vệ vốn.

Sideway market có hai kiểu giao dịch chính. Kiểu thứ nhất là giao dịch trong biên. Kiểu thứ hai là giao dịch khi phá biên. Giao dịch trong biên nghĩa là mua gần hỗ trợ và bán gần kháng cự. Giao dịch khi phá biên nghĩa là chờ giá vượt kháng cự hoặc thủng hỗ trợ một cách rõ ràng rồi giao dịch theo hướng phá vỡ.

Ví dụ giao dịch trong biên. Một cổ phiếu nhiều lần bật lên từ vùng 30 và nhiều lần bị bán xuống ở vùng 36. Nếu giá giảm về 30.5, xuất hiện tín hiệu hồi phục và thị trường chung không quá xấu, nhà giao dịch có thể mua với kỳ vọng giá quay lại 35 đến 36. Nhưng nếu giá đang ở 35.5, mua mới không còn hấp dẫn vì vùng kháng cự đã rất gần. Lúc đó, người đang có hàng có thể cân nhắc chốt lời từng phần thay vì mua thêm.

Ví dụ giao dịch khi phá biên. Cổ phiếu đi ngang giữa 30 và 36 trong nhiều tuần. Một phiên giá vượt 36, đóng cửa ở 37.5, khối lượng tăng cao hơn trung bình. Sau đó giá điều chỉnh về kiểm định lại vùng 36 nhưng không thủng. Nếu giá bật lên trở lại, vùng 36 có thể chuyển từ kháng cự thành hỗ trợ. Khi đó, trạng thái thị trường có thể chuyển từ sideway sang uptrend. Chiến lược cũng phải thay đổi từ mua thấp bán cao sang mua theo xu hướng.

Một rủi ro rất lớn trong sideway là phá vỡ giả. Giá có thể vượt nhẹ kháng cự để thu hút người mua đuổi, sau đó quay đầu rơi lại vào vùng cũ. Giá cũng có thể thủng nhẹ hỗ trợ để làm nhiều người bán hoảng, sau đó bật ngược trở lại. Vì vậy, không nên kết luận breakout chỉ vì giá vừa chạm qua kháng cự hoặc hỗ trợ trong một khoảnh khắc. Cần quan sát giá đóng cửa, khối lượng, độ rộng thân nến và phản ứng sau phá vỡ.

Ví dụ, một cổ phiếu có kháng cự tại 50. Trong phiên, giá kéo lên 51 nhưng cuối phiên đóng cửa tại 49.5, tạo bóng nến trên dài. Đây chưa phải phá vỡ đáng tin cậy, thậm chí có thể là dấu hiệu bị bán ngược tại vùng kháng cự. Nếu nhà giao dịch mua đuổi ở 51, rủi ro bị kẹp rất cao. Ngược lại, nếu giá vượt 50, đóng cửa mạnh tại 52, khối lượng tăng rõ, sau đó vài phiên vẫn giữ được trên 50, tín hiệu phá vỡ sẽ đáng tin hơn.

Sai lầm phổ biến nhất là dùng chiến lược trend trong sideway. Nhà giao dịch thấy giá tăng vài phiên liền liền nghĩ xu hướng mới đã bắt đầu. Họ mua đuổi ở gần kháng cự, nhưng giá không vượt được và quay đầu giảm. Sau vài lần như vậy, tài khoản bị bào mòn dù cổ phiếu thực ra chỉ đi ngang. Sideway không nhất thiết làm tài khoản giảm mạnh ngay lập tức, nhưng nó có thể làm nhà giao dịch mất tiền vì nhiều lệnh sai nhỏ liên tiếp.

Sai lầm ngược lại là dùng chiến lược sideway trong trend. Khi giá đã phá khỏi vùng đi ngang và hình thành uptrend, nhà giao dịch vẫn quen bán ở kháng cự cũ. Họ thấy giá từ 30 lên 36 liền bán vì nghĩ đây là đỉnh biên. Nhưng nếu giá vượt 36 và tiếp tục tăng lên 42, việc bán quá sớm khiến họ mất vị thế. Trong trường hợp này, thị trường đã đổi trạng thái, nhưng tư duy giao dịch của họ chưa đổi.

Để tránh nhầm trạng thái, cần có một quy trình kiểm tra trước khi giao dịch. Đầu tiên, xem cấu trúc đỉnh đáy. Nếu đỉnh sau cao hơn và đáy sau cao hơn, ưu tiên nhận diện uptrend. Nếu đỉnh sau thấp hơn và đáy sau thấp hơn, ưu tiên nhận diện downtrend. Nếu giá nhiều lần bị chặn ở vùng trên và được đỡ ở vùng dưới, ưu tiên nhận diện sideway.

Tiếp theo, xem vị trí giá so với đường trung bình. Nếu giá nằm trên các đường trung bình và đường trung bình dốc lên, xu hướng tăng có cơ sở hơn. Nếu giá nằm dưới các đường trung bình và đường trung bình dốc xuống, xu hướng giảm có cơ sở hơn. Nếu các đường trung bình đi ngang và đan xen nhau, thị trường có khả năng đang sideway.

Cuối cùng, xem chất lượng của tín hiệu. Trong trend, tín hiệu mua tốt thường xuất hiện sau điều chỉnh hoặc sau phá vỡ rõ ràng. Trong sideway, tín hiệu mua tốt thường xuất hiện gần hỗ trợ, không phải gần kháng cự. Trong breakout, tín hiệu đáng tin thường cần giá đóng cửa vượt vùng biên, khối lượng tốt và sau đó giữ được vùng vừa phá.

Kết luận lại, trend market và sideway market là hai trạng thái khác nhau nên cần hai cách giao dịch khác nhau. Trend market phù hợp với tư duy đi theo xu hướng, mua sau điều chỉnh hoặc sau phá vỡ, giữ vị thế khi xu hướng còn khỏe. Sideway market phù hợp với tư duy mua gần hỗ trợ, bán gần kháng cự, hạn chế mua đuổi và đặc biệt cảnh giác với phá vỡ giả.

Một nhà giao dịch không cần lúc nào cũng dự đoán chính xác tương lai. Điều quan trọng hơn là nhận diện đúng trạng thái hiện tại của thị trường và chọn chiến lược phù hợp. Nếu thị trường đang có trend, hãy giao dịch như một trend follower. Nếu thị trường đang sideway, hãy giao dịch như một người quản trị biên độ. Sai trạng thái là sai nền tảng. Khi nền tảng đã sai, dù dùng chỉ báo tốt đến đâu, kết quả giao dịch vẫn rất dễ lệch.